Specjalny Ośrodek
Szkolno-Wychowawczy
w BĘDZINIE

tel./

32 267 46 12
32 267 65 55

fax /
32 267 46 12
e-mail /
ue
  • male1.png
  • male2.png
  • male3.png
  • male4.png
  • male5.png

Rozpoznawanie możliwości i umiejętności komunikacyjnych osoby na potrzeby budowania systemu AAC. Wybór sposobu komunikacji.

Opracowanie: J.Belter –Czerniak

K. Kubanek

Do głównych czynników wpływających na rozwój mowy u dzieci z zaburzeniami rozwoju należą (Ligęza, 1999; Minczakiewicz,1997):

  • cechy i dynamizm rozwoju psychomotorycznego (właściwości układu nerwowego, zaburzenia sensoryczno-motoryczne),

  • ogólny poziom rozwoju intelektualnego,

  • warunki społeczno – wychowawcze (w tym również wychowanie językowe, bariery środowiskowe),

  • motywacja,

  • prognoza w stosunku do rozwoju mowy werbalnej (specyfika zachowań komunikacyjnych; stan układów : artykulacyjnego, oddechowego, fonacyjnego; występowanie zakłóceń komunikacyjnych),

  • okres, w którym rozpoczęto terapię logopedyczną.

Komunikacja niewerbalna pojawia się w rozwoju jako pierwsza (zanim pojawi się słowo – grymas twarzy, ruchy ciała informują nas np. o dyskomforcie malucha).

 

Podejmując decyzję o wyborze sposobu komunikacji dla konkretnego dziecka musimy brać pod uwagę:

  • stopień rozwoju mowy,

  • stan narządów artykulacyjnych,

  • stan układów: oddechowego i fonacyjnego,

  • poziom rozwoju psychoruchowego,

  • rokowania w stosunku do ogólnego rozwoju psychomotorycznego,

  • uwarunkowania emocjonalne,

  • środowisko rodzinne (w tym bariery środowiskowe),

  • aktualne sposoby porozumiewania się (prezentowane zachowania komunikacyjne),

  • możliwości wyrażania komunikatów w sposób niewerbalny (możliwości ruchowe, percepcyjne – ocena funkcjonowania wzrokowego, słuchowego) – w kontekście sposobu wyboru symboli.

 

Na ocenę możliwości użytkownika AAC składa się (E. Przebinda 2010):

  • Możliwości ruchowe

  • Aktualne sposoby porozumiewania się

  • Funkcjonowanie emocjonalne

  • Funkcjonowanie społeczne

  • Wiek

  • Percepcja

  • Możliwości intelektualne

Rozpoznanie na potrzeby budowania systemu AAC (za Alina C. Smyczek 2011)

I Diagnoza gotowości do komunikacji językowej

  • Podstawy poznawcze do nabywania języka

  • Podstawy z zakresu rozwoju społecznego

  • Podstawy percepcyjne

II Diagnoza kandydata na użytkownika AAC

  1. Umiejętności dziecka w zakresie komunikacji:

    • Dziecko jako nadawca

Kompetencje językowe: repertuar komunikatów (słowniczek) i złożoność wypowiedzi;

Kompetencje pragmatyczne: funkcje komunikatów (odmawianie, upominanie się, przywoływanie, dzielenie uwagi, komentowanie, nazywanie, opowiadanie, zadawanie pytań, opowiadanie o rzeczach nieobecnych i zdarzeniach)

Okoliczności nadawania komunikatów.

Preferowane formy ekspresji.

Fizyczne warunki nadawania komunikatów.

    • Dziecko jako odbiorca

Rozumienie sytuacji i języka.

Warunki sensoryczne – optymalny sposób wspomagania przekazu.

Warunki percepcyjne – optymalny rodzaj znaków i sposób organizowania słownika osobistego.

    • Dziecko w dialogu

Kompetencja komunikacyjna: adekwatność komunikatów w konwersacji.

 

  1. Diagnoza środowiska językowego

  2. Diagnoza zapotrzebowania na słownictwo

    • Jaki jest główny cel wprowadzania znaków?

    • Jakiego słownika potrzebuje dziecko?

 

III Diagnoza użytkownika AAC – diagnoza ciągła

Czy system komunikacji działa? Czy jest adekwatny do potrzeb? Co należy zmodyfikować?

Przydatne

  1. Kwestionariusz umiejętności komunikowania się Aliny C. Smyczek

  2. Kwestionariusz obserwacji umiejętności porozumiewania się dziecka

  3. ( w opracowaniu Aliny C. Smyczek)

  4. Analiza zachowań komunikacyjnych dziecka cz. I i II(zaadoptowała Alina C. Smyczek z : Atala Mayolson, It takes Two to Talk)

  5. Lista zachowań pragmatycznych (zaadoptowano z Mc Cormic, Loeb, Schifelbusch 1995)

  6. „Sprawdź, jak się porozumiewam” – Magdalena Grycman

 

 

BIBLIOGRAFIA

 

Biełszyński J.J. (red.) (2008): Alternatywne i wspomagające metody komunikacji, Impuls, Kraków.

Garstka M. (1999): Komunikacja niewerbalna – terapeutyczna rola nauczyciela, „Życie Szkoły”, nr7, s. 483-486.

Grochowalska M. (2000): Aktywność językowa a niewerbalne komunikowanie się dzieci, „Wychowanie w Przedszkolu”, nr3/4, s. 18-22.

Grycman M. (2003): Czym są wspomagające sposoby porozumiewania się, „Biuletyn Stowarzyszenia Mówić bez słów”, nr 1.

Grycman M., Smyczek A. (red.) (2004): Wiem czego chcę! Z praktyki polskich użytkowników i terapeutów AAC, Stowarzyszenie „Mówić bez słów”, Kraków.

Grycman M. (2009): Sprawdź, jak się porozumiewam,< Kraków.

Kaczmarek B.B. (2003): Makaton – alternatywny i wzmocniony sposób porozumiewania się, „Rewalidacja”,nr 1.

Kaczmarek B.B. (2004): Metoda Makaton we wspomaganiu porozumiewania się dzieci z zaburzeniami mowy i języka [w;] W.Dykcik, A.Twardowski (red.), Wspomaganie rozwoju i rehabilitacja dzieci z genetycznie uwarunkowanymi zespołami zaburzeń, PTP, Poznań.

Kaczmarek B.B. (2008): Teoretyczne i praktyczne podstawy metody Makaton [w:] Biełszyński J.J. (red.) (2008): Alternatywne i wspomagające metody komunikacji, Impuls, Kraków.

Katarzyna K. (2008): Picture Communication Symbols [w:] Biełszyński J.J. (red.) (2008): Alternatywne i wspomagające metody komunikacji, Impuls, Kraków.

Ligęza M., (1999): Podstawy rozwoju języka i mowy dzieci [w:] T.Gałkwski, G.Jastrzębowska (red.), Logopedia, Pytania i odpowiedzi, Wydawnictwo Uniwersytetu Opolskiego, Opole.

Loebl W. (2008): Szkic rozwoju wspomagającej i alternatywnej komunikacji w Polsce [w:] Biełszyński J.J. (red.) (2008): Alternatywne i wspomagające metody komunikacji, Impuls, Kraków.

Mieszkowicz M. (1997): Metody komunikacji pozawerbalnej, „Tu jesteśmy”, nr 9.

Mucha P. (2003), Komunikacja niewerbalna w nauczaniu i wychowaniu, „Nowa Szkoła”, nr 8, s.21-23.

Piszczek M. (red.) (1997): Metody komunikacji alternatywnej w pracy z osobami niepełnosprawnymi, CMPPP, Warszawa.

Podeszewska M. (1997): Wykorzystanie Piktogramów w uczeniu i terapii zachowania dzieci autystycznych [w:] M.Piszczek (red.),Metody komunikacji alternatywnej w pracy z osobami niepełnosprawnymi, CMPPP, Warszawa.

Podeszewska M. (1998): Rozumienie sytuacji punktem wyjścia do procesu kształtowania mowy, „Rewalidacja”, 2(4), z.2.

Podeszewka – Mateńko M. (2008): Piktogramy – istota, charakterystyka ogólna [w:] Biełszyński J.J. (red.) (2008): Alternatywne i wspomagające metody komunikacji, Impuls, Kraków.

Smyczek A., Szwiec J.(2000): Metodyka nauczania alternatywnych sposobów porozumiewania się i techniki posługiwania się symbolami, „Rewalidacja”, nr 1(7).

Smyczek A., Szwiec J. (2001): Metodyka nauczania alternatywnych sposobów porozumiewania się i techniki posługiwania się symbolam, [w:] M.Piszczek (red.), Przewodnik dla nauczycieli uczniów upośledzonych umysłowo w stopniu znacznym i umiarkowanym, Część I, CMPPP, Warszawa.

Smyczek A., Szwiec J. (2001): Wspomagajace sposoby porozumiewania się – nauka i rozwijanie umiejętności [w:] M.Piszczek (red.), Przewodnik dla nauczycieli uczniów upośledzonych umysłowo w stopniu znacznym i umiarkowanym, Część I, CMPPP, Warszawa.

Smyczek A., Bolon B., Bombińska – Domżał A., Guzik J. (2006): Twoje znaki, moje słowa i zabawa już gotowa!, Kraków.

Tarkowski Z. (1999): Zaburzenia mowy dzieci upośledzonych umysłowo [w:] T.Gałkwski,G.Jastrzębowska (red.): Logopedia, Pytania i odpowiedzi, Wydawnictwo Uniwersytetu Opolskiego, Opole.